بسیاری از بیماریهای مزمن مانند بیماریهای قلبی و عروقی، دیابت، فشار خون بالا، سرطانها و بیماریهای کلیوی سالها بدون علامت پیشرفت میکنند. زمانی که علائم ظاهر میشوند، ممکن است بیماری وارد مراحل پیشرفته شده باشد و درمان آن دشوارتر، پرهزینهتر و گاهی غیرقابلبرگشت باشد.
به همین دلیل، امروزه در پزشکی نوین، پیشگیری و غربالگری مؤثرترین راهکار برای حفظ سلامت، کاهش بروز بیماریها و افزایش کیفیت و طول عمر شناخته میشوند.
غربالگری چیست؟
غربالگری (Screening) به انجام آزمایشها، معاینات یا ارزیابیهای پزشکی در افراد ظاهراً سالم گفته میشود تا بیماریها پیش از بروز علائم شناسایی شوند.
اهداف اصلی غربالگری عبارتاند از:
- تشخیص زودهنگام بیماری
- آغاز درمان در مراحل اولیه
- کاهش عوارض و ناتوانی
- کاهش هزینههای درمان
- افزایش کیفیت و امید به زندگی
چه بیماریهایی نیاز به غربالگری دارند؟
بر اساس توصیههای سازمان جهانی بهداشت (WHO)، گروه ویژه خدمات پیشگیرانه ایالات متحده (USPSTF)، انجمن قلب آمریکا (AHA)، انجمن سرطان آمریکا (ACS) و مراکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC)، غربالگری برای بیماریهای زیر اهمیت ویژهای دارد.
بیماریهای قلبی و عروقی
بیماریهای قلبی همچنان مهمترین علت مرگومیر در جهان هستند. اندازهگیری منظم فشار خون، بررسی چربی خون و ارزیابی عوامل خطر میتواند احتمال بروز سکته قلبی و مغزی را به میزان قابلتوجهی کاهش دهد.
موارد مهم غربالگری:
- فشار خون بالا
- اختلالات چربی خون
- تصلب شرایین
- بیماری عروق کرونر قلب
دیابت
دیابت نوع ۲ معمولاً سالها بدون علامت باقی میماند. اندازهگیری قند خون ناشتا یا HbA1c میتواند بیماری را پیش از ایجاد عوارضی مانند آسیب کلیه، چشم و اعصاب تشخیص دهد.
سرطانها
تشخیص زودهنگام بسیاری از سرطانها شانس درمان موفق را بهطور چشمگیری افزایش میدهد.
غربالگری برای موارد زیر توصیه میشود:
- سرطان پستان
- سرطان دهانه رحم
- سرطان روده بزرگ
- سرطان پروستات (در افراد منتخب و پس از مشاوره با پزشک)
- سرطان ریه در افراد پرخطر، بهویژه افراد دارای سابقه مصرف طولانیمدت دخانیات
بیماریهای کلیوی
بیماری مزمن کلیه نیز اغلب بدون علامت است. بررسی کراتینین خون، برآورد عملکرد کلیه (eGFR) و آزمایش ادرار در افراد پرخطر میتواند به تشخیص زودهنگام کمک کند.
بیماریهای تنفسی
افراد سیگاری یا دارای سابقه بیماریهای ریوی ممکن است از انجام تست عملکرد ریه (اسپیرومتری) سود ببرند تا بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود.
پوکی استخوان
انجام سنجش تراکم استخوان (DEXA) برای زنان پس از یائسگی و سایر افراد در معرض خطر، نقش مهمی در پیشگیری از شکستگیهای ناشی از پوکی استخوان دارد.
سلامت بینایی و شنوایی
معاینات منظم چشم و ارزیابی شنوایی میتوانند بسیاری از اختلالات را پیش از ایجاد آسیبهای دائمی شناسایی و درمان کنند.
چه افرادی بیشتر به غربالگری نیاز دارند؟
اگرچه بسیاری از برنامههای غربالگری برای همه افراد توصیه میشوند، اما گروههای زیر بیش از سایرین به بررسیهای منظم نیاز دارند:
- افراد بالای ۴۰ سال
- افراد دارای اضافهوزن یا چاقی
- افراد کمتحرک
- مصرفکنندگان دخانیات
- مبتلایان به دیابت یا فشار خون بالا
- افرادی که سابقه خانوادگی بیماریهای قلبی، دیابت یا سرطان دارند.
آیا سابقه خانوادگی اهمیت دارد؟
بله.
مطالعات بزرگ بینالمللی نشان دادهاند که سابقه خانوادگی بیماریهای قلبی و عروقی، دیابت و برخی سرطانها میتواند احتمال ابتلا را افزایش دهد؛ بهویژه اگر بیماری در سنین پایین در بستگان درجه یک رخ داده باشد.
البته داشتن سابقه خانوادگی به معنای ابتلای قطعی نیست، بلکه نشان میدهد فرد باید غربالگری را زودتر آغاز کرده و توجه بیشتری به اصلاح سبک زندگی داشته باشد.
چگونه میتوان از بسیاری از بیماریها پیشگیری کرد؟
رعایت اصول ساده اما مؤثر زیر، خطر ابتلا به بسیاری از بیماریهای مزمن را کاهش میدهد:
- انجام فعالیت بدنی منظم
- تغذیه سالم و متعادل
- حفظ وزن مناسب
- ترک سیگار و سایر محصولات دخانی
- خواب کافی و باکیفیت
- مدیریت استرس
- کنترل منظم فشار خون، قند و چربی خون
- انجام چکاپها و غربالگریهای دورهای
چرا پرونده پزشکی دیجیتال اهمیت دارد؟
پرونده پزشکی دیجیتال امکان ثبت و نگهداری منظم اطلاعات سلامت را فراهم میکند و مزایای متعددی دارد، از جمله:
- دسترسی آسان به سوابق پزشکی
- ثبت نتایج آزمایشها و تصویربرداریها در یک محل
- امکان بررسی روند تغییرات سلامت در طول زمان
- کمک به تصمیمگیری دقیقتر پزشکان
- جلوگیری از انجام آزمایشهای تکراری
- طراحی برنامههای پیشگیری و مراقبت متناسب با شرایط هر فرد
خدمات پیشگیری و غربالگری در مدیار
در مدیار، برای هر فرد یک پرونده پزشکی دیجیتال اختصاصی تشکیل میشود تا تمامی اطلاعات سلامت، سوابق بیماریها، نتایج آزمایشها، تصویربرداریها و معاینات بهصورت منظم ثبت و نگهداری شوند.
تیم تخصصی مدیار با همکاری پزشکان و کارشناسان سلامت، برنامههای پیشگیری، غربالگری، چکاپهای دورهای و پایش سلامت را بر اساس سن، جنس، سابقه خانوادگی و عوامل خطر هر فرد طراحی و پیگیری میکند تا بیماریها در مراحل اولیه شناسایی و از بروز عوارض جدی پیشگیری شود.
جمعبندی
پیشگیری و غربالگری از مؤثرترین سرمایهگذاریها برای حفظ سلامت فردی و اجتماعی هستند. تشخیص زودهنگام بیماریها نهتنها احتمال درمان موفق را افزایش میدهد، بلکه از بسیاری از عوارض، هزینههای درمانی و کاهش کیفیت زندگی جلوگیری میکند. انجام چکاپهای منظم و پیگیری وضعیت سلامت، گامی مهم در مسیر داشتن زندگی سالمتر و طولانیتر است.